ภูมิแพ้จมูกอักเสบ
ภูมิแพ้จมูกอักเสบ (allergic rhinitis) เกิดจากปฏิกิริยาภูมิแพ้ชนิด IgE-mediated ต่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ ทำให้มีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล จามบ่อย และคันจมูก การรักษาเน้นหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ร่วมกับยาต้านฮิสตามีนและสเตียรอยด์พ่นจมูก
นิยามและเกณฑ์วินิจฉัย
วินิจฉัยจากอาการทั่วไปคือ จาม คันจมูก น้ำมูกใสไหล และคัดจมูก ที่สัมพันธ์กับการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น เกสรดอกไม้ ขนสัตว์ หรือเชื้อรา แนวทาง ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) จำแนกตามระยะเวลาเป็นแบบเป็นครั้งคราว (intermittent) และแบบต่อเนื่อง (persistent) และจำแนกความรุนแรงเป็นเล็กน้อยและปานกลาง-รุนแรงตามผลกระทบต่อการนอนหลับ กิจกรรมประจำวัน และการเรียน/การทำงาน
แนวทางการรักษา
การหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้เป็นมาตรการพื้นฐานที่ควรแนะนำทุกราย ยาที่ใช้รักษาหลักคือยาต้านฮิสตามีนรุ่นที่สอง (second-generation antihistamine) ซึ่งง่วงซึมน้อยกว่ารุ่นแรก และสเตียรอยด์พ่นจมูก (intranasal corticosteroid) ซึ่งเป็นยาที่มีประสิทธิภาพสูงสุดสำหรับควบคุมอาการคัดจมูกและอาการโดยรวม
ในรายที่มีอาการปานกลาง-รุนแรงหรือต่อเนื่อง แนะนำให้ใช้สเตียรอยด์พ่นจมูกเป็นยาหลัก อาจร่วมกับยาต้านฮิสตามีนชนิดพ่นจมูกหรือรับประทาน ในรายที่ดื้อต่อการรักษาอาจพิจารณาการฉีดภูมิคุ้มกันบำบัด (allergen immunotherapy)
- อาการเป็นครั้งคราว เล็กน้อย: ยาต้านฮิสตามีนรุ่นที่สองตามอาการ
- อาการต่อเนื่องหรือปานกลาง-รุนแรง: สเตียรอยด์พ่นจมูกเป็นยาหลัก
- ดื้อต่อการรักษา: พิจารณา allergen immunotherapy
เป้าหมายการรักษาและการติดตาม
เป้าหมายคือควบคุมอาการให้ผู้ป่วยดำเนินชีวิตประจำวันได้ตามปกติ นอนหลับได้ดี และลดผลกระทบต่อโรคร่วม เช่น โรคหืดและไซนัสอักเสบ ควรทบทวนเทคนิคการพ่นยาจมูกทุกครั้งที่ติดตาม เนื่องจากเทคนิคที่ผิดลดประสิทธิภาพยาอย่างมาก
ข้อควรระวังและผลข้างเคียงที่สำคัญ
ยาต้านฮิสตามีนรุ่นแรก (เช่น chlorpheniramine) มีฤทธิ์ทำให้ง่วงซึมและมีฤทธิ์ anticholinergic ควรหลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุและผู้ที่ต้องขับขี่ยานพาหนะ สเตียรอยด์พ่นจมูกอาจทำให้ระคายเคืองหรือเลือดกำเดาไหลได้หากพ่นผิดทิศทาง ควรแนะนำให้พ่นเฉียงออกด้านข้างจมูก ไม่พ่นตรงกลางผนังกั้นจมูก
- ยาที่มีประสิทธิภาพสูงสุด
- Intranasal corticosteroid
- ยาต้านฮิสตามีนที่แนะนำ
- รุ่นที่สอง (เช่น loratadine, cetirizine)
- ง่วงซึมน้อยกว่ารุ่นแรก
- การจำแนกตาม ARIA
- Intermittent / Persistent × Mild / Moderate-Severe
- เทคนิคพ่นยาจมูก
- พ่นเฉียงออกด้านข้าง ไม่พ่นตรงผนังกั้นจมูก
- Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) — ARIA Guidelines for Allergic Rhinitis (2020)
พร้อมทบทวนด้วยแบบทดสอบแล้ว?
คลังข้อสอบ 20 ข้อ สุ่มมาให้ทำแต่ละรอบ ให้คะแนนทันทีพร้อมเฉลย
เริ่มทำแบบทดสอบ