ข้ามไปเนื้อหาหลัก
ADDIREK.rx
ระบบทางเดินหายใจ

ภูมิแพ้จมูกอักเสบ

ภูมิแพ้จมูกอักเสบ (allergic rhinitis) เกิดจากปฏิกิริยาภูมิแพ้ชนิด IgE-mediated ต่อสารก่อภูมิแพ้ในอากาศ ทำให้มีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล จามบ่อย และคันจมูก การรักษาเน้นหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้ร่วมกับยาต้านฮิสตามีนและสเตียรอยด์พ่นจมูก

นิยามและเกณฑ์วินิจฉัย

วินิจฉัยจากอาการทั่วไปคือ จาม คันจมูก น้ำมูกใสไหล และคัดจมูก ที่สัมพันธ์กับการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ เช่น ไรฝุ่น เกสรดอกไม้ ขนสัตว์ หรือเชื้อรา แนวทาง ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) จำแนกตามระยะเวลาเป็นแบบเป็นครั้งคราว (intermittent) และแบบต่อเนื่อง (persistent) และจำแนกความรุนแรงเป็นเล็กน้อยและปานกลาง-รุนแรงตามผลกระทบต่อการนอนหลับ กิจกรรมประจำวัน และการเรียน/การทำงาน

แนวทางการรักษา

การหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้เป็นมาตรการพื้นฐานที่ควรแนะนำทุกราย ยาที่ใช้รักษาหลักคือยาต้านฮิสตามีนรุ่นที่สอง (second-generation antihistamine) ซึ่งง่วงซึมน้อยกว่ารุ่นแรก และสเตียรอยด์พ่นจมูก (intranasal corticosteroid) ซึ่งเป็นยาที่มีประสิทธิภาพสูงสุดสำหรับควบคุมอาการคัดจมูกและอาการโดยรวม

ในรายที่มีอาการปานกลาง-รุนแรงหรือต่อเนื่อง แนะนำให้ใช้สเตียรอยด์พ่นจมูกเป็นยาหลัก อาจร่วมกับยาต้านฮิสตามีนชนิดพ่นจมูกหรือรับประทาน ในรายที่ดื้อต่อการรักษาอาจพิจารณาการฉีดภูมิคุ้มกันบำบัด (allergen immunotherapy)

  • อาการเป็นครั้งคราว เล็กน้อย: ยาต้านฮิสตามีนรุ่นที่สองตามอาการ
  • อาการต่อเนื่องหรือปานกลาง-รุนแรง: สเตียรอยด์พ่นจมูกเป็นยาหลัก
  • ดื้อต่อการรักษา: พิจารณา allergen immunotherapy

เป้าหมายการรักษาและการติดตาม

เป้าหมายคือควบคุมอาการให้ผู้ป่วยดำเนินชีวิตประจำวันได้ตามปกติ นอนหลับได้ดี และลดผลกระทบต่อโรคร่วม เช่น โรคหืดและไซนัสอักเสบ ควรทบทวนเทคนิคการพ่นยาจมูกทุกครั้งที่ติดตาม เนื่องจากเทคนิคที่ผิดลดประสิทธิภาพยาอย่างมาก

ข้อควรระวังและผลข้างเคียงที่สำคัญ

ยาต้านฮิสตามีนรุ่นแรก (เช่น chlorpheniramine) มีฤทธิ์ทำให้ง่วงซึมและมีฤทธิ์ anticholinergic ควรหลีกเลี่ยงในผู้สูงอายุและผู้ที่ต้องขับขี่ยานพาหนะ สเตียรอยด์พ่นจมูกอาจทำให้ระคายเคืองหรือเลือดกำเดาไหลได้หากพ่นผิดทิศทาง ควรแนะนำให้พ่นเฉียงออกด้านข้างจมูก ไม่พ่นตรงกลางผนังกั้นจมูก

ตารางอ้างอิงด่วน
ยาที่มีประสิทธิภาพสูงสุด
Intranasal corticosteroid
ยาต้านฮิสตามีนที่แนะนำ
รุ่นที่สอง (เช่น loratadine, cetirizine)
ง่วงซึมน้อยกว่ารุ่นแรก
การจำแนกตาม ARIA
Intermittent / Persistent × Mild / Moderate-Severe
เทคนิคพ่นยาจมูก
พ่นเฉียงออกด้านข้าง ไม่พ่นตรงผนังกั้นจมูก
แหล่งอ้างอิง
  • Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA)ARIA Guidelines for Allergic Rhinitis (2020)
คำเตือน: เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการทบทวนความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางคลินิกฉบับสมบูรณ์และไม่สามารถใช้แทนดุลยพินิจของผู้ประกอบวิชาชีพ โปรดตรวจสอบความถูกต้องกับแหล่งอ้างอิงฉบับเต็มก่อนนำไปใช้จริง

พร้อมทบทวนด้วยแบบทดสอบแล้ว?

คลังข้อสอบ 20 ข้อ สุ่มมาให้ทำแต่ละรอบ ให้คะแนนทันทีพร้อมเฉลย

เริ่มทำแบบทดสอบ