โรควิตกกังวล

ตามเกณฑ์ DSM-5 generalized anxiety disorder (GAD) วินิจฉัยจากความวิตกกังวลหรือกังวลใจมากเกินควรเกี่ยวกับหลายเรื่องในชีวิตประจำวัน เกิดขึ้นเกือบทุกวันนานอย่างน้อย 6 เดือน ร่วมกับอาการอย่างน้อย 3 ใน 6 ข้อ ได้แก่ กระวนกระวาย เหนื่อยง่าย สมาธิลดลง หงุดหงิดง่าย กล้ามเนื้อตึงตัว และนอนไม่หลับ

Panic disorder มีลักษณะเป็นอาการตื่นตระหนก (panic attack) เกิดขึ้นซ้ำโดยไม่คาดคิด ร่วมกับใจสั่น เหงื่อออก หายใจไม่ทัน และกลัวจะเสียชีวิตหรือเสียการควบคุม ตามด้วยความกังวลว่าจะเกิดอาการซ้ำอีกอย่างน้อย 1 เดือน ซึ่งอาจนำไปสู่การหลีกเลี่ยงสถานการณ์ (agoraphobia)

ยาทางเลือกแรกสำหรับโรควิตกกังวลคือยากลุ่ม SSRI (เช่น escitalopram, paroxetine, sertraline) หรือ SNRI (เช่น venlafaxine, duloxetine) ซึ่งมีประสิทธิภาพดีและปลอดภัยกว่าสำหรับการใช้ระยะยาวเมื่อเทียบกับ benzodiazepine

Cognitive behavioral therapy (CBT) เป็นจิตบำบัดที่มีหลักฐานสนับสนุนชัดเจนที่สุด ทั้งใช้เดี่ยวหรือร่วมกับยา โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีอาการไม่รุนแรงถึงปานกลาง หรือผู้ที่ต้องการหลีกเลี่ยงยา

Benzodiazepine (เช่น alprazolam, lorazepam, clonazepam) มีข้อดีคือออกฤทธิ์เร็ว จึงใช้เป็นยาเสริมระยะสั้นในช่วงแรกของการรักษาระหว่างรอ SSRI/SNRI ออกฤทธิ์เต็มที่ (ซึ่งมักใช้เวลา 2–4 สัปดาห์) แต่ไม่ควรใช้ต่อเนื่องเกิน 2–4 สัปดาห์เนื่องจากความเสี่ยงดื้อยาและติดยา ส่วน buspirone เป็นทางเลือกที่ไม่ทำให้ติดยาแต่ออกฤทธิ์ช้าและประสิทธิภาพจำกัดกว่า

ควรประเมินการตอบสนองต่อยาที่ขนาดเหมาะสมนาน 4–6 สัปดาห์ก่อนพิจารณาปรับขนาดหรือเปลี่ยนยา เนื่องจาก SSRI/SNRI ในโรควิตกกังวลมักต้องใช้เวลานานกว่าจะเห็นผลเมื่อเทียบกับการรักษาโรคซึมเศร้า

เมื่อผู้ป่วยตอบสนองดีแล้ว ควรให้ยาต่อเนื่องอย่างน้อย 12 เดือนก่อนพิจารณาค่อยๆ ลดขนาดยาลง เพื่อลดความเสี่ยงการกลับเป็นซ้ำ การหยุดยาควรทำอย่างช้าๆ ภายใต้การติดตามอาการ

ในช่วงเริ่มต้นการรักษาด้วย SSRI/SNRI ผู้ป่วยโรควิตกกังวลบางรายอาจมีอาการวิตกกังวลแย่ลงชั่วคราว (activation syndrome หรือ jitteriness) จึงแนะนำให้เริ่มยาในขนาดต่ำกว่าที่ใช้รักษาโรคซึมเศร้าแล้วค่อยๆ ปรับเพิ่ม

Benzodiazepine มีความเสี่ยงดื้อยา ติดยา และเกิดอาการถอนยา (withdrawal) หากหยุดกะทันหัน รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงหกล้มและภาวะสมองเสื่อมในผู้สูงอายุ จึงควรใช้ในขนาดต่ำที่สุดและระยะเวลาสั้นที่สุดเท่าที่จำเป็น

ควรระวังการใช้ benzodiazepine ร่วมกับ opioid หรือแอลกอฮอล์ เนื่องจากเสริมฤทธิ์กดการหายใจซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต และควรหลีกเลี่ยงการหยุด benzodiazepine ที่ใช้มานานอย่างกะทันหันเนื่องจากเสี่ยงต่อการชัก