ท้องผูกเรื้อรัง

ท้องผูกเรื้อรังวินิจฉัยตามเกณฑ์ Rome IV คือมีอาการอย่างน้อย 2 ใน 6 ข้อ เช่น ถ่ายน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ต้องเบ่งถ่ายแรง อุจจาระแข็งเป็นก้อน รู้สึกถ่ายไม่สุด ต่อเนื่องอย่างน้อย 3 เดือน

ควรซักประวัติแยกสาเหตุทุติยภูมิ เช่น ยาที่ทำให้ท้องผูก (opioid, ยากลุ่ม anticholinergic, ธาตุเหล็ก, calcium channel blocker), ภาวะไทรอยด์ต่ำ, เบาหวาน หรือโรคทางระบบประสาท

การรักษาเริ่มจากการปรับพฤติกรรม เพิ่มใยอาหารและน้ำดื่ม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ หากไม่ดีขึ้นจึงพิจารณายาระบายตามลำดับขั้น

ยาระบายกลุ่ม bulk-forming เช่น psyllium เป็นทางเลือกแรกในรายที่อาการไม่รุนแรง ตามด้วยยากลุ่ม osmotic laxative เช่น polyethylene glycol (PEG) หรือ lactulose ซึ่งมีหลักฐานสนับสนุนดีและปลอดภัยสำหรับใช้ระยะยาว

ยากลุ่ม stimulant laxative เช่น senna, bisacodyl ใช้เมื่อยากลุ่มอื่นไม่ได้ผล ออกฤทธิ์เร็วแต่ไม่แนะนำใช้ต่อเนื่องระยะยาวโดยไม่มีข้อบ่งชี้ ส่วนยากลุ่มใหม่ เช่น lubiprostone หรือ linaclotide ใช้ในรายที่ดื้อต่อการรักษาทั่วไป

เป้าหมายคือให้ผู้ป่วยถ่ายอุจจาระได้สม่ำเสมอ อุจจาระนิ่มขึ้น ไม่ต้องเบ่งแรง และมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น

ควรติดตามผลการรักษาใน 2-4 สัปดาห์ หากไม่ตอบสนองต่อยาระบายหลายกลุ่มควรพิจารณาส่งต่อเพื่อประเมินเพิ่มเติม เช่น การเคลื่อนไหวของลำไส้ใหญ่ผิดปกติ

Bulk-forming laxative ต้องรับประทานร่วมกับน้ำปริมาณมาก มิฉะนั้นอาจทำให้ท้องผูกแย่ลงหรือลำไส้อุดตัน

การใช้ stimulant laxative ติดต่อกันเป็นเวลานานอาจทำให้ลำไส้ดื้อยา (laxative dependence) แม้หลักฐานเรื่องนี้ยังไม่ชัดเจนนัก แต่ควรใช้ในระยะเวลาที่เหมาะสมและมีข้อบ่งชี้

ในผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยไตเสื่อม ควรหลีกเลี่ยงยาระบายที่มีแมกนีเซียมหรือฟอสเฟตสูง เนื่องจากเสี่ยงต่อภาวะแร่ธาตุผิดปกติ