โรคตับเรื้อรังกับการใช้ยา

โรคตับเรื้อรังครอบคลุมตั้งแต่ภาวะตับอักเสบเรื้อรัง พังผืดในตับ ไปจนถึงตับแข็งระยะท้าย สาเหตุที่พบบ่อย ได้แก่ ไวรัสตับอักเสบบีและซี แอลกอฮอล์ และโรคไขมันพอกตับที่ไม่ได้เกิดจากแอลกอฮอล์ (NAFLD/MASLD)

ความรุนแรงของตับแข็งประเมินด้วย Child-Pugh score ซึ่งพิจารณาจากระดับบิลิรูบิน อัลบูมิน INR ภาวะท้องมาน และ hepatic encephalopathy แบ่งเป็น Child-Pugh A (เบา) B (ปานกลาง) และ C (รุนแรง)

ยาที่ถูกเมแทบอไลซ์ผ่านตับเป็นหลัก (high hepatic extraction) เช่น propranolol, morphine อาจมีระดับยาในเลือดสูงขึ้นมากในผู้ป่วยตับแข็งเนื่องจาก first-pass metabolism ลดลง จำเป็นต้องลดขนาดยาหรือเพิ่มระยะห่างการให้ยา

Paracetamol ยังสามารถใช้ได้ในผู้ป่วยตับแข็งแต่ควรจำกัดขนาดสูงสุดไม่เกิน 2-3 กรัมต่อวัน (ต่ำกว่าขนาดปกติ) เพื่อลดความเสี่ยงต่อตับ ส่วน NSAIDs ควรหลีกเลี่ยงเนื่องจากเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกและไตวายในผู้ป่วยที่มีภาวะท้องมาน

ยาที่มีการขับออกทางไตเป็นหลักมักไม่ต้องปรับขนาดตามการทำงานของตับ แต่ควรระวังหากมีภาวะ hepatorenal syndrome ร่วมด้วยซึ่งกระทบการทำงานของไตด้วย

เป้าหมายคือควบคุมสาเหตุพื้นฐาน (เช่น รักษาไวรัสตับอักเสบ งดแอลกอฮอล์) ป้องกันภาวะแทรกซ้อนของตับแข็ง เช่น เลือดออกจากหลอดเลือดขอดในหลอดอาหาร ท้องมาน และ hepatic encephalopathy

ควรติดตามการทำงานของตับ (LFT), INR, albumin และอาการทางคลินิกอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเมื่อเริ่มยาใหม่ที่มีผลต่อตับ

ควรหลีกเลี่ยงยาที่มีความเสี่ยงเป็นพิษต่อตับ (hepatotoxic) โดยไม่จำเป็น และระมัดระวังยาที่มีฤทธิ์กดระบบประสาทส่วนกลาง เช่น benzodiazepine และ opioid เนื่องจากอาจกระตุ้นหรือบดบังอาการ hepatic encephalopathy

ยาขับปัสสาวะที่ใช้รักษาท้องมาน เช่น spironolactone และ furosemide ต้องติดตามระดับโพแทสเซียมและการทำงานของไตอย่างใกล้ชิด เนื่องจากเสี่ยงต่อภาวะเกลือแร่ผิดปกติ