ระบบทางเดินหายใจ

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD)

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) เป็นโรคทางเดินหายใจเรื้อรังที่มีการอุดกั้นของหลอดลมแบบไม่กลับคืนเต็มที่ (not fully reversible) มักเกิดจากการสูบบุหรี่เป็นเวลานาน การรักษาเน้นลดอาการ ลดความถี่การกำเริบ และชะลอการเสื่อมของสมรรถภาพปอด

นิยามและเกณฑ์วินิจฉัย

วินิจฉัย COPD ด้วยการตรวจ spirometry พบอัตราส่วน FEV1/FVC หลังพ่นยาขยายหลอดลมน้อยกว่า 0.70 ร่วมกับอาการเรื้อรัง เช่น ไอเรื้อรัง มีเสมหะ และหายใจลำบากที่แย่ลงเรื่อยๆ ในผู้ป่วยที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ หรือสัมผัสมลพิษ/ควันจากการหุงต้ม

แนวทาง GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) จำแนกความรุนแรงของการอุดกั้นทางเดินหายใจเป็น GOLD 1-4 ตามค่า FEV1 ที่คาดการณ์ (% predicted) และจำแนกกลุ่มผู้ป่วย (A-E) ตามอาการและประวัติการกำเริบเพื่อกำหนดแนวทางการรักษา

แนวทางการรักษา

การเลิกบุหรี่เป็นมาตรการสำคัญที่สุดที่ชะลอการเสื่อมของสมรรถภาพปอดได้ ร่วมกับการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่และปอดอักเสบเพื่อลดการกำเริบจากการติดเชื้อ

การรักษาด้วยยาเริ่มจากยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์ยาว กลุ่ม LAMA หรือ LABA เป็นยาหลัก ในผู้ป่วยที่มีอาการมากหรือกำเริบบ่อยพิจารณาใช้ LAMA+LABA ร่วมกัน ส่วนการเพิ่ม inhaled corticosteroid (ICS) สงวนไว้สำหรับผู้ป่วยที่มีการกำเริบบ่อยและมีจำนวนอีโอซิโนฟิลในเลือดสูง เนื่องจาก ICS ในผู้ป่วย COPD เพิ่มความเสี่ยงปอดอักเสบ

กลุ่ม A/B (อาการน้อย-ปานกลาง กำเริบไม่บ่อย): เริ่มด้วยยาขยายหลอดลมออกฤทธิ์ยาวตัวเดียว
กลุ่ม E (กำเริบบ่อย): พิจารณา LAMA+LABA เป็นเริ่มต้น
เพิ่ม ICS เฉพาะเมื่อกำเริบบ่อยร่วมกับ eosinophil สูง

เป้าหมายการรักษาและการติดตาม

เป้าหมายหลักคือลดอาการหายใจลำบาก เพิ่มความสามารถในการออกกำลังกาย และลดความถี่/ความรุนแรงของการกำเริบเฉียบพลัน (exacerbation) การติดตามควรประเมินอาการด้วยแบบสอบถาม เช่น mMRC หรือ CAT score และทบทวนเทคนิคการใช้ยาพ่นทุกครั้ง

ข้อควรระวังและผลข้างเคียงที่สำคัญ

การใช้ ICS ในผู้ป่วย COPD เพิ่มความเสี่ยงปอดอักเสบ (pneumonia) โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ จึงควรใช้เฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้ชัดเจน การใช้ยาขยายหลอดลมกลุ่ม anticholinergic ควรระวังในผู้ป่วยต่อมลูกหมากโตหรือต้อหินมุมปิด

ตารางอ้างอิงด่วน

เกณฑ์วินิจฉัย: FEV1/FVC < 0.70 หลังพ่นยาขยายหลอดลม
ยาหลักเริ่มต้น: LAMA หรือ LABA ออกฤทธิ์ยาว
เกณฑ์เพิ่ม ICS: กำเริบบ่อย + eosinophil ในเลือดสูง; ไม่ใช้ ICS เดี่ยวในทุกราย
มาตรการสำคัญที่สุด: การเลิกบุหรี่

แหล่งอ้างอิง

Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease (GOLD) — Global Strategy for Prevention, Diagnosis and Management of COPD (2024)

คำเตือน: เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการทบทวนความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางคลินิกฉบับสมบูรณ์และไม่สามารถใช้แทนดุลยพินิจของผู้ประกอบวิชาชีพ โปรดตรวจสอบความถูกต้องกับแหล่งอ้างอิงฉบับเต็มก่อนนำไปใช้จริง

พร้อมทบทวนด้วยแบบทดสอบแล้ว?

คลังข้อสอบ 20 ข้อ สุ่มมาให้ทำแต่ละรอบ ให้คะแนนทันทีพร้อมเฉลย

เริ่มทำแบบทดสอบ