ต่อมไร้ท่อและเมตาบอลิก

โรคไทรอยด์

โรคไทรอยด์ครอบคลุมภาวะไทรอยด์เป็นพิษ (hyperthyroidism) และภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ (hypothyroidism) ซึ่งมีผลต่อระบบเมตาบอลิซึมทั่วร่างกาย การแปลผล thyroid function test (TFT) อย่างถูกต้องเป็นหัวใจสำคัญของการวินิจฉัยและติดตามการรักษา

นิยามและเกณฑ์วินิจฉัย

ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ (hyperthyroidism) วินิจฉัยจาก TSH ต่ำร่วมกับ free T4 และ/หรือ free T3 สูง สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือโรค Graves' disease ซึ่งเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ (hypothyroidism) วินิจฉัยจาก TSH สูงร่วมกับ free T4 ต่ำ (primary hypothyroidism) สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือ Hashimoto's thyroiditis ส่วนภาวะ subclinical hypothyroidism คือ TSH สูงเล็กน้อยแต่ free T4 ยังปกติ

แนวทางการรักษา

ภาวะไทรอยด์เป็นพิษรักษาได้หลายวิธี ได้แก่ ยาต้านไทรอยด์ (thionamide เช่น methimazole หรือ propylthiouracil), การกลืนแร่รังสีไอโอดีน (radioactive iodine ablation), หรือการผ่าตัดต่อมไทรอยด์ ขึ้นกับสาเหตุ ความรุนแรง และความต้องการของผู้ป่วย

Methimazole เป็นยาต้านไทรอยด์ตัวแรกที่แนะนำในผู้ป่วยส่วนใหญ่ ยกเว้นในไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์หรือภาวะ thyroid storm ที่อาจพิจารณา propylthiouracil แทน

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำรักษาด้วยการให้ฮอร์โมนทดแทน levothyroxine โดยเริ่มขนาดยาตามอายุ น้ำหนักตัว และภาวะโรคหัวใจร่วม ผู้สูงอายุหรือมีโรคหัวใจควรเริ่มขนาดต่ำแล้วค่อยๆ ปรับเพิ่ม

Methimazole — ผลข้างเคียงสำคัญคือ agranulocytosis และภาวะตับอักเสบ
Propylthiouracil — เสี่ยงตับอักเสบรุนแรงมากกว่า methimazole จึงสงวนไว้ใช้เฉพาะกรณีจำเป็น
Levothyroxine — ควรรับประทานตอนท้องว่าง ห่างจากอาหารและแคลเซียม/ธาตุเหล็กอย่างน้อย 30–60 นาที

การติดตามการรักษา

ในผู้ป่วยไทรอยด์ทำงานต่ำที่เริ่มหรือปรับขนาด levothyroxine ควรตรวจ TSH ซ้ำหลังปรับยาประมาณ 6–8 สัปดาห์ เนื่องจากระดับ TSH ใช้เวลาปรับตัวตามขนาดยาใหม่

ในผู้ป่วยไทรอยด์เป็นพิษที่ได้รับยาต้านไทรอยด์ ควรติดตาม free T4/T3 ทุก 4–6 สัปดาห์ในช่วงแรก และตรวจ CBC หากมีอาการเจ็บคอหรือไข้เพื่อคัดกรอง agranulocytosis

ข้อควรระวังและผลข้างเคียงที่สำคัญ

ควรเตือนผู้ป่วยที่ใช้ยาต้านไทรอยด์ให้สังเกตอาการเจ็บคอ มีไข้ หรือมีแผลในปาก ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของ agranulocytosis และต้องหยุดยาแล้วพบแพทย์ทันที

การได้รับ levothyroxine เกินขนาดเป็นเวลานานเพิ่มความเสี่ยงภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะและกระดูกพรุน จึงควรปรับขนาดยาตามผล TSH อย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่ตามอาการเพียงอย่างเดียว

ตารางอ้างอิงด่วน

Hyperthyroidism: TSH ต่ำ + free T4/T3 สูง
Hypothyroidism: TSH สูง + free T4 ต่ำ
ยาต้านไทรอยด์ตัวแรก: Methimazole
ยาทดแทนไทรอยด์ทำงานต่ำ: Levothyroxine
ระยะเวลาตรวจ TSH ซ้ำหลังปรับยา: 6–8 สัปดาห์

แหล่งอ้างอิง

American Thyroid Association — Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism and Hypothyroidism (2016)
American Association of Clinical Endocrinology — Clinical Practice Guidelines for Hypothyroidism (2012)

คำเตือน: เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการทบทวนความรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางคลินิกฉบับสมบูรณ์และไม่สามารถใช้แทนดุลยพินิจของผู้ประกอบวิชาชีพ โปรดตรวจสอบความถูกต้องกับแหล่งอ้างอิงฉบับเต็มก่อนนำไปใช้จริง

พร้อมทบทวนด้วยแบบทดสอบแล้ว?

คลังข้อสอบ 20 ข้อ สุ่มมาให้ทำแต่ละรอบ ให้คะแนนทันทีพร้อมเฉลย

เริ่มทำแบบทดสอบ