เบาหวานชนิดที่ 1 เบื้องต้น

เบาหวานชนิดที่ 1 มักพบในเด็กและวัยรุ่น แต่สามารถเกิดในผู้ใหญ่ได้เช่นกัน (latent autoimmune diabetes in adults) กลไกหลักคือการทำลายเซลล์เบต้าโดย autoimmune process ทำให้ระดับอินซูลินในร่างกายต่ำมากหรือไม่มีเลย

เกณฑ์วินิจฉัยใช้ค่าน้ำตาลในเลือดเช่นเดียวกับเบาหวานชนิดที่ 2 (FPG ≥126 มก./ดล., HbA1c ≥6.5%, หรือน้ำตาลสุ่ม ≥200 มก./ดล.ร่วมกับอาการ) แต่ผู้ป่วยมักมีอาการเฉียบพลันชัดเจนและน้ำหนักลดอย่างรวดเร็ว บางรายมาด้วยภาวะ diabetic ketoacidosis (DKA) เป็นอาการแรก

ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 1 ทุกรายต้องได้รับอินซูลินทดแทน โดยรูปแบบที่แนะนำคือ basal-bolus regimen ซึ่งใช้อินซูลินออกฤทธิ์ยาว (basal) วันละ 1–2 ครั้ง ร่วมกับอินซูลินออกฤทธิ์เร็ว (bolus) ก่อนมื้ออาหารเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลหลังอาหาร

การปรับขนาดอินซูลินอาศัยการนับคาร์โบไฮเดรต (carbohydrate counting) และค่า insulin-to-carb ratio ร่วมกับ correction factor เพื่อปรับตามระดับน้ำตาลก่อนมื้ออาหาร

การใช้ปั๊มอินซูลิน (insulin pump) หรือระบบ continuous glucose monitoring (CGM) ช่วยเพิ่มความยืดหยุ่นและความแม่นยำในการควบคุมระดับน้ำตาล โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีระดับน้ำตาลแปรปรวนมาก

ภาวะ diabetic ketoacidosis (DKA) เป็นภาวะฉุกเฉินที่พบได้บ่อยในเบาหวานชนิดที่ 1 มักเกิดจากการขาดอินซูลิน การติดเชื้อ หรือความเครียดทางร่างกาย อาการสำคัญคือคลื่นไส้อาเจียน ปวดท้อง หายใจหอบลึก และลมหายใจมีกลิ่นคีโตน

ผู้ป่วยและผู้ดูแลควรได้รับการฝึกฝนให้รู้จักอาการเตือนของทั้งภาวะน้ำตาลสูงและน้ำตาลต่ำ รวมถึงวิธีปรับขนาดอินซูลินในช่วงเจ็บป่วย (sick day rules) เพื่อป้องกัน DKA

ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำเป็นความเสี่ยงหลักของการรักษาด้วยอินซูลิน โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ควบคุมระดับน้ำตาลเข้มงวด ควรสอนผู้ป่วยให้รู้จักอาการเตือนและพกพาแหล่งน้ำตาลออกฤทธิ์เร็วติดตัวเสมอ

ไม่ควรหยุดอินซูลิน basal โดยเด็ดขาดแม้ในช่วงที่รับประทานอาหารไม่ได้ เนื่องจากจะนำไปสู่ภาวะ DKA ได้อย่างรวดเร็ว